خودسازي

حسادت و پيامدهاي آن

حضرت امام خميني (ره) پنجمين حديث از کتاب چهل حديث خود را به بررسي ويژگي ها، پيامدها و درمان علمي و عملي صفت حسادت اختصاص داده است.

ايشان باب سخن را در اين مقوله با روايتي از امام صادق عليه السلام به نقل از رسول اکرم صلي الله عليه و آله مي گشايد که : « خداي عزوجل به موسي بن عمران فرمود: اي پسر عمران! بر مردم نسبت به آنچه از فضل خود به آنها داده ام حسادت نورز و چشمان خود را به سوي آن خيره مکن و نفس خود را به دنبال آن نفرست؛ زيرا حسود نسبت به نعمت من خشمگين است. از قسمتهايي که بين بندگان خود پخش نموده ام روي گردان است و کسي که چنين باشد، من از او نيستم و او هم از من نيست. »

حسادت و تفاوت آن باغبطه

حسادت ، حالتي است که حسود زوال و نيستي نعمتي را از غير خود خواستار باشد، چه اين که اين نعمت را خود دارا باشد و يا نباشد، و يا اينکه خود خواستار آن نعمت باشد و يا نباشد.

همچنين چه بسا حسود، زوال نعمتي موهوم را در محسود خواهان باشد. يعني آنچه حسود خواستار زوال آن باشد در حقيقت نعمت نيست، اما حسود به دليل کوته انديشي، آن را نعمت مي پندارد و زوال و نيستي آن را خواستار است.

"غبطه" حالتي است که شخص، نعمتي را در غير خود ملاحظه مي کند و آن را براي خود نيز خواستار مي شود، بدون اينکه خواستار زوال آن نعمت در غير خود باشد.

اسباب ايجاد حسادت

عوامل مختلفي در ايجاد حسادت مؤثرند که البته عامل اصلي به "خواري و شکستگي نفس" مربوط مي شود، و اين حالت نقطه مقابل تکبر است ، زيرا متکبر خود را صاحب کمال مي بيند، و از اين رهگذر حالت سرکشي در او ايجاد مي گردد، اما حسود طرف مقابل را کامل و صاحب کمال مي پندارد، در نتيجه احساس خواري و شکست کرده و هرگاه عوامل خارجي و خودسازي دروني مداخله نکند، تداوم اين حالت او را به ورطه سقوط سوق مي دهد.

حسادت و برخي پيامدهاي آن

حسد يک بيماري قلبي است که بيماريهاي فراوان ديگري را به همراه دارد، که هر يک به تنهايي براي هلاکت انسان کافي خواهد بود.

امام باقر عليه السلام فرمود:

" مرد با هر لغزشي ( عملي يا زباني که در حال خشم از او سر مي زند) بيايد، چه بسا مورد آمرزش خداوند قرار بگيرد اما حسد ايمان را مي خورد ، همان طور که آتش ، هيزم را."

پيامدها و دستاوردهاي حسد همگي با صفات باطني و ظاهري که لازم است در مؤمن وجود داشته باشد بيگانه اند: مؤمن به خداوند متعال و آنچه در ميان بندگانش تقسيم کرده خوش گمان است، در حالي که حسود نسبت به اين امر خشم مي ورزد. مؤمن ، بدي ديگري را نمي خواهد، اما حسود خلاف اين حالت را داراست. بر مؤمن دوستي دنيا چيره نگرديده، خوش برخورد و گشاده رو، متواضع و فروتن است، درحالي که شخص حسود خلاف اين صفات را داراست. و از همه بدتر اينکه شخص حسود موجب خشم خدا مي شود.

از امام صادق عليه السلام روايت شده است:

" کسي که از من روي گردان و به من خشمگين باشد، نه من از او هستم و نه او از من است"

پيامد ديگري که بر حسادت مترتب است، فشار قبر و تاريکي آن است. زيرا همانطور که حسادت، صاحب خود را در دنيا در فشار و کدورت قرار مي دهد، در عالم برزخ و آخرت نيز اين فشار و کدورت به صورت فشار و تاريکي قبر نمود پيدا مي کند، همان طور که وسعت و گشايش قبر تابع بزرگي ظرفيت انسان است.

و  چه بسا حسادت، صاحب خود را به گناهاني همچون غيبت ، تهمت و بدگويي بکشاند و از اين راه نيز نيکي هاي او را به طرف مقابل منتقل کند.

راه درمان حسادت

علاوه بر علاج علمي حسادت از طريق انديشيدن در پيامدهاي آن، با اعتقاد قلبي به عادلانه بودن نظام خلقت و غيره لازم است ، عملاً به درمان اين بيماري پرداخت.

از جمله اقدامات عملي براي رفع اين بيماري، محبت است به کسي که به او حسادت مي ورزي، زيرااين کار خلاف ميل نفساني تو است. تو بر خلاف ميل دروني بر او ترحم نما، او را بزرگ بشمار، زبان به بيان نيکي هاي او بگشا و به نفس خود بگو که اين بنده خداست ؛ شايد خداوند به او نظر لطف داشته و او را مشمول عنايت خود قرار داده است، خصوصاً اگر طرف مورد حسادت از اهل علم باشد.

اي عزيز، شيخ جليل و عارف مرحوم شاه آبادي (ره) گفته است:

" تا قواي جواني وجود دارد، بهتر مي توان در مقابل مفاسد اخلاقي قيام کرد. اجازه ندهيد قواي جواني از دست برود و آن وقت به فکر اصلاح درون برآييد، زيرا اقدام به اين کار در پيري يا غيرممکن است و يا خيلي زحمت مي طلبد. "