اسلام در رسانه هاي غربي

سالهاست که محققان به بررسي مساله شيوه معرفي اسلام از طريق رسانه هاي مختلف مشغولند. گاهي مرکز اروپايي نظارت بر راسيسم و بيگانه ستيزي (EUMC) گزارشي از تحقيقات خود در اين زمينه ارائه مي کند ؛ گاهي موسسات دانشگاهي و گاهي مراکز علاقه مند به اسلام. اما آنچه در اين ميان به طرز چشمگيري محسوس است نتايج مشابه اين مطالعات است. تمامي اين تحقيقات به اين نکته اذعان مي کنند که گزارش هاي رسانه هاي غربي به ايجاد ترس از اسلام و قضاوت پيش داورانه در مورد آن دامن مي زند و اين فرآيند را تشديد مي کند.

مرکز اروپايي نظارت بر راسيسم و بيگانه ستيزي برآن است که راديوها، تلويزيون ها و مطبوعات غربي تنها در اوايل ايجاد تنش ميان اسلام و غرب مي کوشيدند که يک گفتگوي راهگشا و سازنده با اسلام برقرار کنند و اکنون مسير ديگري را در پيش گرفته اند. يکي از اعضاي مرکز مطالعات ترکي در شهر اسن آلمان هم مي گويد: پس از ترور کارگردان هلندي ، تئو فان گوگ ، سير گزارشگري رسانه ها درباره اسلام دستخوش فضايي ملتهب و هراس آلود شده است.

کي حافظ، اسلام شناس و استاد دانشکده رسانه ها و علوم ارتباطات در دانشگاه ارفورت آلمان نيز معتقد است: شبکه هاي تلويزيوني ARD و ZDF آلمان در برنامه هاي مربوط به اسلام شکل ساده شده اي از جنگ فرهنگ ها را مبناي کار خود قرار مي دهند و با برنامه هايشان ترس از اسلام را تشديد مي کنند. عقايدي اين گونه همگن به ما مي گويند که با پديده غيرقابل اختلافي روبه رو هستيم: يکسان سازي غيرمجاز رفتار همه مسلمانان و يک کاسه کردن جنبه هاي مثبت و منفي عملکرد همه گروههاي اسلامي.

مواجهه غيرعلمي با اسلام در اين رسانه ها زماني به اوج خود مي رسد که راديو و تلويزيون و حتي روزنامه ها و هفته نامه هاي مختلف با تمرکز بر وضعيت فرهنگي نامطلوب مهاجران مسلمان در جوامع اروپايي ، مي کوشند اسلام را به عنوان دليل عدم تطابق مسلمانان با جامعه ميزبان معرفي کنند.

معرفي اسلام

جديدترين نمونه مطالعات درباره چگونگي تصوير اسلام در رسانه ها پژوهشي است به نام چهره خشن و تضادگراي اسلام در شبکه هاي تلويزيوني ARD و ZDF آلمان به مديريت کي حافظ. موسسه او تمام برنامه هاي تلويزيوني اين 2شبکه درباره اسلام در سالهاي 2005 و 2006 را مورد مطالعه و بررسي قرار داده است.

بر اساس نتايج جالب توجه اين تحقيق در 81 درصد از برنامه ها، اسلام با موضوعاتي که به طور مستقيم يا ضمني داراي مفهوم منفي هستند ارتباط داده شده است ؛ به عنوان مثال در 23.31 درصد از برنامه ها نام اسلام در کنار مقولاتي چون تروريسم و افراط گرايي قرار گرفته است.

در 16.54 درصد از برنامه ها نام اسلام در کنار مسائلي مثل تضاد و کشمکش بين المللي مطرح شده است. در 9.77 درصد از برنامه هاي اين 2 شبکه تلويزيوني اسلام مروج عدم تسامح و رواداري ديني دانسته شده و در 4.51 درصد از برنامه ها بحث از اسلام همزمان با بحث سرکوب زنان و تبعيض عليه آنان مورد توجه قرار گرفته است.

تنها در 11 درصد از برنامه ها کوشيده شده اسلام با مفاهيم متعالي چون فرهنگ و دين ارتباط داده شود و نيز تنها در 8 درصد از برنامه ها اسلام و ارتباط سازنده آن با مسائل اجتماعي و روزمره مورد بحث بوده است.

در جمع بندي اين پژوهش آمده است: «مشکل اصلي معرفي مسائل منفي در کنار نام اسلام نيست ، بلکه مهم آن است که بر اثر پخش اين گونه برنامه هاي جهتدار، بتدريج ابعاد فرهنگي اسلام ، کارکردهاي مثبت آن در زندگي روزمره معتقدان و نيز ديگر نکات برجسته اين دين از اذهان عمومي در غرب محو مي شود».

گزارش هاي تک بعدي

رسانه هاي غربي در اين قبيل برنامه هاي خود آن گاه که مثلا ادعا مي کنند تمرکز اسلام بر مساله تمسک به خشونت در مقايسه با ديگر اديان بيشتر است ، کاملا از دايره بي طرفي و همه جانبه نگري که از اجزاي اصلي گزارش هاي علمي است خارج مي شوند زيرا به اين نکته اشاره نمي کنند که همه مسلمانان طرفدار بکارگيري خشونت نيستند و علاوه بر آن درميان پيروان ديگر اديان هم گونه هاي افراطي وجود دارد. اخبار حملات هندوهاي افراطي به پيروان ديگر اديان ، تصميم سالها قبل سيک ها براي بمباران يک شهر در هند، برخوردهاي بنيادگرايان مسيحي با اهالي ديگر فرقه هاي مسيحيت و ديگر اخبار مربوط به افراطگري بنيادگرايان ديني شاهد خوبي بر اين ادعاست.

حافظ معتقد است اين شيوه گزارشگري يکسونگر به اسلام ، به طور طبيعي واکنش رسانه اي در ميان مسلمانان ايجاد مي کند. برنامه هاي رسانه هاي ايران درباره يهودي ها يا مطالب منتشر شده درباره ديگر اديان در رسانه هاي مصر نمونه اي از واکنش برخي کشورهاي اسلامي به معرفي منفي اسلام در رسانه هاي غرب است.

گزارش هايي که تمرکزشان تنها بر بازنمايي جلوه هاي منفي اسلام است ديگر جنبه هاي آن را بتدريج در افکار غربيان کمرنگ مي کنند؛ برنامه هايي مانند حضور در عرصه جمعه ها متعلق به شبکه ZDF آلمان که علاوه بر پخش از تلويزيون ، ويدئوي آن نيز به تازگي در معرض فروش عمومي قرار گرفته است يا سلسله برنامه هاي سخن اسلامي شبکه SWR که در 6 هفته متمادي پخش مي شود.

برنامه هايي از اين قبيل زياد است ؛ برنامه هايي که مرکز اروپايي نظارت بر راسيسم و بيگانه ستيزي از ژورناليست هاي آن به طور عمومي انتقاد مي کند که چهره اي از اسلام ارائه مي کنند که احساس خشم و نفرت از آن را به بار مي آورد.

الهام سادات سيادتي

منبع: جام جم